Η Έννοια του παιχνιδιού και η ιστορία του γενικότερα

Παιχνίδι, παιγνίδιο ή παίγνιο αποκαλείται η δομημένη δραστηριότητα που διεξάγεται με σκοπό την ψυχαγωγία ή ασκείται σαν εκπαιδευτικό εργαλείο. Τα παιχνίδια υπάρχουν σε διάφορες μορφές: επιτραπέζια, ηλεκτρονική, άυλη, υλική κ.ά.

Παιχνίδι, παιγνίδιο ή παίγνιο αποκαλείται η δομημένη δραστηριότητα που διεξάγεται με σκοπό την ψυχαγωγία ή ασκείται σαν εκπαιδευτικό εργαλείο. Τα παιχνίδια υπάρχουν σε διάφορες μορφές: επιτραπέζια, ηλεκτρονική, άυλη, υλική κ.ά.

Κύριοι παράγοντες του παιχνιδιού είναι οι κανόνες, τα επιτεύγματα, η πρόκληση και η αλληλεπίδραση. Τα παιχνίδια, γενικά, υποβάλλουν τον παίκτη σε μια ψυχική ή σωματική διέγερση, ή πολλές φορές και τα δύο. Πολλά παιχνίδια βοηθάνε στην ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων, μπορεί να έχουν τη μορφή άσκησης ή να έχουν εκπαιδευτικό, προσομοιωτικό ή ψυχολογικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον Κρις Κρόφορντ, σχεδιαστή βιντεοπαιχνιδιών, δραστηριότητες όπως το παζλ και η πασιέντζα ανήκουν περισσότερο στην κατηγορία των γρίφων και όχι των παιχνιδιών, επειδή ένα παιχνίδι προϋποθέτει αλληλεπίδραση με έναν τουλάχιστον "ενεργό παράγοντα" (παίκτη ή υπολογιστή).

Τα παιχνίδια μαρτυρούνται από το 2600 π.Χ. Είναι παγκόσμιο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και παρατηρούνται σε όλους τους πολιτισμούς. Το Βασιλικό Παιχνίδι του Ουρ (Royal Game of Ur), το Senet και το Mancala είναι κάποια από τα αρχαιότερα παιχνίδια του κόσμου.

Με την πάροδο του χρόνου συναντάμε διάφορων ειδών παιχνίδια. Μερικά από τα είδη αυτά είναι: τα Αθλήματα, τα Παιχνίδια δωματίου, τα Τυχερά παιχνίδια, τα Παιχνίδια εναλλακτικής πραγματικότητας (Alternate reality/ ARG), τα Εκπαιδευτικά παιχνίδια, τα Παιχνίδια στο γκαζόν, τα Παιχνίδια επιστολών, τα Παιχνίδια εντοπισμού, τα Μαθηματικά παιχνίδια, τα Παιχνίδια της σάλας (parlor games), τα Παιχνίδια της παρέας, Τα Υπαίθρια παιχνίδια, τα Παιχνίδια χώρων εστίασης, τα Παζλ, Οι Γρίφοι, τα Κερματοφόρα μηχανήματα δώρων, τα Παιχνίδια επιδεξιότητας, τα Παιχνίδια του δρόμου,τα Ταξιδιωτικά παιχνίδια, τα Πολεμικά παιχνίδια, τα Παιχνίδια λέξεων και με πιο πρόσφατα τα Βιντεοπαιχνίδια. 

Οι ρίζες του παιχνιδιού είναι τόσο βαθειές μέσα στο χρόνο όσο και η ιστορία της ανθρωπότητας. Η εμφάνιση κι εξαφάνιση των παιχνιδιών είναι άμεσα συνδεδεμένες με την εξέλιξη των κοινωνιών και των πολιτισμών που τα δημιούργησαν. Στα τέσσερα σημεία του πλανήτη μας, αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικά κείμενα μαρτυρούν την ύπαρξη παιχνιδιών ήδη από την αρχαιότητα. Όσον αφορά τα επιτραπέζια παιχνίδια, αντικείμενο της δράσης και έρευνάς μας, το παιχνίδι των βασιλικών τάφων της Ουρ στη Μεσοποταμία (σημερινό Ιράκ), είναι το αρχαιότερο επιτραπέζιο παιχνίδι που έχει έρθει στο φως, το οποίο χρονολογικά προσδιορίζεται στο 2600 πριν την εποχή μας. Τα πρώτα ζάρια σε σχήμα κύβων έκαναν την εμφάνισή τους γύρω στο 2300 πριν την εποχή μας, στον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού. Η σημερινή τους αρίθμηση με το άθροισμα των αντίθετων πλευρών τους ισότιμο με 7 γενικεύθηκε στην αρχαία Ελλάδα τον 7ο π.Χ αιώνα. Στην αρχαία Ελλάδα το παιχνίδι αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι τόσο της παιδικής ζωής όσο και της καθημερινότητας των ενηλίκων. Φιλόσοφοι όπως ο Πλάτωνας γνώριζαν καλά τη σπουδαιότητα του παιχνιδιού στη διαμόρφωση χαρακτήρα, ήθους και σωματικών δεξιοτήτων του ατόμου.

 Ένα άλλο σημαντικό στάδιο στην παγκόσμια ιστορία των παιχνιδιών φέρει τη σφραγίδα του Alphonse X, βασιλιά της Καστίλης. Γνωστός στην ιστορία ως Alphonse ο Σοφός, διηύθυνε προσωπικά μια ομάδα ειδικών η οποία ανέλαβε τη συγγραφή μιας σειράς βιβλίων πάνω σε θέματα που για τον ίδιο τον Σοφό αποτελούσαν τη βάση της κοινωνίας. Μεταξύ αυτών των θεμάτων, όπως η ιστορία, η θρησκεία, η αστρονομία και η μαγεία είχε τη θέση του και το “Βιβλίο των παιχνιδιών”. 

Τα σύγχρονα επιτραπέζια παιχνίδια αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους γύρω στο 1840, την ίδια εποχή με τη χρωμολιθογραφία. Είναι το σημείο εκκίνησης της μαζικής παραγωγής του παιχνιδιού με χρώματα και σε χαρτόνι, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Εδώ και χιλιετίες τα παιχνίδια διέσχισαν σύνορα και ωκεανούς ταξιδεύοντας με εμπόρους, εξερευνητές, στρατιώτες και πολλά από αυτά τροποποιήθηκαν μετά από αιώνες ύπαρξής τους. 

Σήμερα η οικογένεια των παιχνιδιών με πιόνια είναι τεράστια, προσφέροντάς μας εκατοντάδες παιχνίδια και ακόμα περισσότερες παραλλαγές τους σε όλο τον κόσμο.